سیصد نکته مدیریتی قرآنی

در این مقاله به بیان ۳۰۰ نکته مدیریتی برگرفته شده از قرآن کریم اشاره می شود

لیاقت، ملاک ارتقا
وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِکَةِ اسْجُدُوا ِلادَمَ … (بقره، ۳۴)
به ملائکه امر نمودیم بر آدم سجده کنند.
۱.لیاقت از سابقه مهمتر است. (فرشتگان قدیمی که سال‌ها خداوند را عبادت می‌کردند، باید برای انسان تازه به دوران رسیده، اما لایق، سجده کنند.) ارتقای سازمانی نیز باید بر مبنای شایستگی و لیاقت باشد و سابقه داشتن، کافی نیست.

ادامه نوشته

مدیریت اسلامی چیست؟

  تعبیر «مدیریت اسلامی» حاکی از این است که مدیریت می تواند دارای دو وصف «اسلامی» و «غیراسلامی» باشد، و از اینروی این سؤال، مطرح می شود: چه ارتباطی بین مدیریت به عنوان یک علم و بین اسلام به عنوان یک دین، وجود دارد؟    
       
 مدیریت اسلامی چیست؟        
                    
تعبیر «مدیریت اسلامی» حاکی از این است که مدیریت می تواند دارای دو وصف «اسلامی» و «غیراسلامی» باشد، و از اینروی این سؤال، مطرح می شود: چه ارتباطی بین مدیریت به عنوان یک علم و بین اسلام به عنوان یک دین، وجود دارد؟

این پرسش در واقع یکی از جزئیات پرسش عامتر و کلی تری است و آن این است: علوم و فنون مختلف، بویژه علوم انسانی، چه ارتباطی با ادیان خصوصاً دین اسلام دارند؟

پاسخ به این سؤال، نیازمند ارائه تعریف دقیقی از علم و دین است.

ادامه نوشته

مدیریت اسلامی و علوم بشری

پدید آورنده : آیةالله جوادی آملی - تهیه و تنظیم :حجةالاسلام مصطفی پور

پس از بیان ویژگی های مدیریت اسلامی و مبانی آن لازم است به نسبت مدیریت اسلامی و علوم بشری بپردازیم اما پیشاپیش لازم است در موضوع دینی بودن علوم و معنا و حقیقت آن و همچنین معیار آن بحث کنیم.
اقسام علم

علم به معنای اعم، از سه قسم خارج نیست:

1ـ علمی که مسائل آن از قبیل هست و نیست و بود و نبود مطلق است، نظیر این که گفته شود: خدا هست یا نیست، خدا واحد است یا نیست، معاد هست یا نیست،وحی هست یا نیست، عصمت هست یا نیست، برزخ هست یا نیست، فرشتگان هستند یا نیستند، این موضوعات مسائل حکمت و کلام را تشکیل می دهند.

ادامه نوشته

سياست و مديريت حضرت زينب (س)

محمد اسحاق

يكي از جناياتي كه يزيد مرتكب شد، ‌اسارت زنان و كودكان امام حسين(ع ) و يارانش بود. در اسلام نه تنها اسارت زنان مسلمان جايز نیست، بلکه اسارت مردان مسلمان هم تا آن زمان اتفاق نيافتاده بود. اين روش اما در حكومت اموي زيرپا گذاشته شد و حرمت و كرامت زنان و مردان مسلمان محفوظ نماند. در جنگ‌هايی كه در صدر اسلام، در زمان پيامبر(ص) و اميرالمؤمنين‌علي(ع ) رخ داد هيچ زن مسلماني به اسارت برده نشد و مردان مسلمان نيز اسير نگرديدند. درجنگ جمل سر كرده آن يكي از زنان پيامبر(ص) بود؛ اما پس از شكست به مدينه بازگردانده شد. براي اولين بار اين سنت در زمان معاويه زير پاگذاشته شد،« بسربن ارطاة» تعدادي از زنان مسلمان را در يمن به اسارت برد ؛ اما اوج فضاحت را يزيد به نمايش گذاشت و خانواده‌هاي امام حسين(ع ) و يارانش را پس از شهادت در بدترين شرايط ممكن به اسارت برد. ‌تمام سعي يزيديان تشديد اهانت ها، تحقيرها و آزار و اذيت اسيران خاندان پيامبر(ص) بود. تا كنون در تاريخ بشريت بسيار كم اتفاق افتاده كه زنان اسير را همراه با سرهاي بريده عزيزان شان بر سر نيزه شهر به شهر بگردانند، در حاليكه در خشونت بارترين جنگ‌‌ها و غير انساني ترين برخوردهايی كه در جهان رخ داده است، چنين وقاحتي را نسبت به زنان و اسيران مرتكب نشده اند. پيش از آنكه حقوق بشر در جامعه انسان‌‌ها رايج شود، در بسياري از جنگ‌‌ها و نزاع‌‌ها حرمت زنان و كودكان پاس داشته مي‌شد، ‌اما عوامل حكومت يزيد در رفتار خود با اسيران نشان دادند كه بویی از انسانيت نبرده بودند.

ادامه نوشته

سیمای مدیریت در اندیشه امام سجاد (ع)

سخنرانی آیت الله عبداللّه جوادي آملي

... این شعار رسمی که می گوئیم: أعظم الله اجورنا و اجورکم بمصابنا بالحسین، صرف تعزیت و مراسم سوگ و ماتم نیست، پیام قیام و مبارزه و سلحشوری و خونخواهی را هم به همراه دارد. در جریان ائمه دیگر (ع)، سخن از أعظم الله اجورنا و اجورکم هست ولی در جریان سالار شهیدان، این صدر تعزیت است. ساقه تعزیت یا عنصر محوری دیگر خونخواهی و قیام است؛ و جعلنا و ایّاکم من الطّالبین لثار ه (1). این شعار الی یوم القیامه هست، یعنی از خدا می خواهیم که توفیق خونخواهی حسین بن علی را به ما بدهد...

ادامه نوشته

مديريت در اسلام و مصاديق آن

چکيده:

هدف از اين مقاله تبيين مفهوم مديريت اسلامي و بررسي برخي از مصاديق آن به خصوص در تصميم گيري مي باشد. به همين منظور در اين مقاله پس از بيان تعريفي از مديريت اسلامي و بيان تفاوتهاي آن با مديريت هاي غير اسلامي؛ سعي گرديده در خصوص تئوريها و ويژگيهاي مديريت اسلامي و نقش آن در سازمان شرح داده شود. در همين راستا ابتدا جايگاه مديريت علوي و مديريت نبوي در مديريت اسلامي مورد بررسي قرار گرفته  و سپس موارد مورد نياز در تصميم گيري ها با ديدگاه مديريت اسلامي، مديريت علوي و مديريت نبوي بيان گرديده است.

ادامه نوشته

تئوری مدیریت از دیدگاه امام علی (ع)

چکیده:

با توجه به اهمیت و جایگاه مدیریت در نظامها و سازمانهای بین المللی و ترویج مدیریت نوین بر آن شدیم تا با تبیین دیدگاههای ارزشمند امام علی علیه السلام به عنوان مدیری مدبر و کارآمد در تشکیل نخستین حکومت اسلامی - شیعی گامی هرچند کوتاه در احیای این تفکر شیعی برداریم; چرا که امروزه جزئیات این مبانی دینی به عنوان یک نظریه جدید علمی و کاربردی با موفقیت قابل اجرا است . مقاله حاضر با بررسی بیش از 65 منبع دارای دو بخش عمده است: بخش اول به تبیین مبانی علم مدیریت، معرفی مکاتب و ارائه نظریه های کلاسیک و نئوکلاسیک و نوین پرداخته است که می تواند زمینه تطبیق این نظریه را با افکار و آرای امیرالمؤمنین علیه السلام مهیا کند . بخش دوم نیز به تبیین تئوری و مبانی اعتقادی حضرت امیر علیه السلام در مدیریت و عناصر و ارکان آن - سازماندهی، برنامه ریزی، کنترل، نظارت، هماهنگی - شایسته سالاری و ویژگیهای مدیران موفق به بررسی اقسام سوء مدیریت و معضلات نظام مدیریتی می پردازد . ذکر نمونه های موفق، نقش مناسبات انسانی، و از همه مهمتر مدیریت عشق و خصوصیات این مدیریت از دیگر موضوعات مطرح شده در این مقاله است .
کلید واژه ها:  مدیریت، مدیریت اسلامی، سازماندهی، برنامه ریزی، کنترل، نظارت، مدیریت تولید

ادامه نوشته

ملاحظات رفتاری بازاریابی از دیدگاه اسلامی

چکیده: بازاریابی تجاری همواره با انتقادهایی روبه رو بوده است. دلیل بیشتر این انتقادها، ورود مسائل غیراخلاقی و غیرعرفی به حوزه فعالیتهای بازاریابی است. در این مقاله انتقادهایی که نسبت به بازاریابی صورت می گیرد، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و خواهیم گفت اصولی که در تعلیمات اسلامی ذکر شده اند، چگونه می توانند در بازاریابی اجتماعی و اخلاقی مدیران ایفای نقش کنند، به ویژه مدیران بازاریابی که از حساسیتهای اخلاقی و معنوی بالایی درحرفه خود برخوردارند.

ادامه نوشته

اعتماد کليد ثروت هاي نامرئي

چکيده: طرح رويکرد ثروتهاي ناملموس(سرمايه اجتماعي)، نشان‌دهنده اهميت نقش ساختارها و روابط اجتماعي بر متغيرهاي اقتصادي است. سرمايه اجتماعي حاصل پديده هاي مختلف در يک سيستم اجتماعي است: 1)اعتماد متقابل؛ 2) تعامل اجتماعي متقابل؛ 3) گروههاي اجتماعي؛ 4) احساس هويت جمعي و گروهي؛ 5)احساس وجود تصويري مشترک از آينده و 6) کار گروهي (علوي، 1380). در اين مقاله به پديده اول يعني اعتماد متقابل تأکيد شده است و سعي شده است که تا ضمن معرفي انواع سرمايه و تأکيد بر مفهوم اثر اعتماد به عنوان رکن سرمايه اجتماعي، به بيان تعاريف، اهميت، پيشينه، راههاي افزايش، سطوح و ابعاد سرمايه اجتماعي و رابطه سرمايه اجتماعي با اعتماد، چگونگي ايجاد اعتماد در سازمانها و ارائه الگويي براي اعتمادسازي پرداخته و نهايتاً به نقش اعتماد به عنوان مهمترين کليد درک سرمايه اجتماعي اشاره شود.

ادامه نوشته

ويژگيهاي مديريت بر پايه ارزش

مقدمه: درحالـــــي که جهان وارد هزاره جديد مي گردد، همه چيز در معرض تغيير قرار گرفته است. نظرات ديرينه اي که اساس مديريت موجود را تشکيل مي دهند اکنون موردسوال قرار گرفته اند. درحال حاضر موضوعهايي همچون نحوه مشارکت افراد در امور و شيوه کسب درآمد موردبررسي قرار مي گيرد. به دليل گسترش روزافزون فناوري، ارتباطات جهاني و شبکه هاي اطلاعاتي بر تحرک سرمايه و نيروي کار افزوده شده است و نهادهايي چون شرکتهاي سهامي ناچارند دوره سازماندهي جديد را تجربه کنند.

سهامداران به واسطه بحرانهاي اقتصادي نگران سود خود هستند.
کارمندان شرکتها مأيوسانه به آينده شغلي خود مي نگرند. مديران که همواره به دنبال سوددهي شرکتها و سازمانها هستند اکنون از سبک تئوري هاي X به حالت مشارکتي (تئوري Y) و روشهاي اختياري (تئوري Z) تغيير موضع مي دهند.

ادامه نوشته

عدالت و تراز ارزش و روش

مقدمه

انقلاب به نوعی دگرگونی خشونت آمیز، سریع و همه جانبه از سوی توده مردم ناراضی از وضعیت موجود به پیروی از فرد یا افراد، اطلاق می شود. آن گاه که به چیستی این پدیده پرداخته شود و در پی ملاک و مبنایی قابل اتکا برای تشخیص درستی ونادرستی آن باشیم، از زاویه فلسفه سیاسی نگریسته ایم. البته فلسفه سیاسی به طور مستقیم و مشخص از چیستی قدرت و عوامل مشروعیت آن بحث می کند و لذا بحث از انقلاب در این مقوله در درجه دوم است. آن گاه که علل انقلاب در کنار دو مقوله عدالت و الزام به اطاعت قرار می گیرد، چارچوبی مناسب برای مطالعه انقلاب از دیدگاه فلسفه سیاسی فراهم می آید2.

ادامه نوشته

زن، اشتغال و فرهنگ

سیاست های فرهنگی در حیطه نقد

فرشته ندرى ابیانه

چکیده: توجه به نقش زنان در تشکیل خانواده و تربیت فرزندان و تفاوت نگرش در این زمینه، مسئله اشتغال زنان را تحت تأثیر قرار داده است. نویسنده سعى کرده است تا با توجه به جایگاه زن مسلمان ایرانى و سیاست‏گذارى‏هاى دولت جمهورى اسلامى ایران و بررسى باورهاى دینى و توجه به قوانین حقوقى ناظر بر امور خانواده، به برخى از معضلات توجه کند و آراء متفاوت در این زمینه را بیان و نقد نماید. در بررسى باورهاى دینى و باورهاى فرهنگى، به نمونه‏هایى از قرآن کریم و سنت نبوى مراجعه شده است تا معلوم شود هر نوع سیاست‏گذارى در خصوص زنان، حقوق و وظایف آنان و به ویژه مسئله اشتغال، مبتنى بر نوع نگرش نسبت به زن است. اساساً این بحث در گروى نگرش به انسان و جایگاه او در نظام هستى است. بررسى موانع فرهنگى اشتغال زنان و پیشنهادهایى براى رفع آن، هدف اساسى مقاله مى‏باشد.

ادامه نوشته

سیماى مدیران در آیینه نهج‏ البلاغه

مهدی قاسمی

در جهان متحول و متغیر کنونى، حیات ملت ها، بدون اتکا به سلاح‏تخصص و در راس آن «مدیریت صحیح و مدرن‏» امکان پذیر نیست.
به نظر مى‏رسد مساله نخست انسان امروز در این جهان متحول‏توسعه پایدار و همه جانبه و رها ساختن گریبان از جهل و فقرآموزشى و تربیتى است. بدیهى است رهایى از مشکلات و دست‏یابى به‏سطح قابل قبولى از پیشرفت، امکان‏پذیر نیست مگر با اندیشه،تفکر و مدیریت صحیح در روابط انسانى. در واقع بدون مدیریت‏صحیح و سرمایه گذارى کافى در آن هرگونه تلاشى بیهوده خواهدبود. امام على(ع) مى‏فرماید: «حسن التدبیر ینمى قلیل المال وسوء التدبیر یفنى کثیر المال‏» تدبیر و مدیریت‏خوب سرمایه‏اندک را افزون مى‏کند، اما تدبیر و مدیریت‏سوء سرمایه انبوه رانابود مى‏سازد. [حال چه سرمایه مادى باشد چه سرمایه انسانى] وباز مى‏فرماید: «رجعت و سیر قهقرایى چهار علت عمده دارد که‏مهم‏ترین آن عدم مدیریت صحیح است‏».

ادامه نوشته

نقش دین در استقرار و هدایت دولت

حسن ایدرم

‌اشاره:
نوشتار حاضر پس‌ از ذکر مقدماتی‌ به‌ صحبت‌ از رابطه‌ دین‌ و دولت‌ می‌پردازد و در این‌ راستا سه‌ تصویر از نسبت‌ و نگاه‌ دین‌ به‌ دولت‌ ترسیم‌ کرده، آنها را به‌ بررسی‌ می‌گذارد.
در نهایت‌ براساس‌ تصویر و دیدگاه‌ دوم، با دو تقریری‌ که‌ از ضرورت‌ حضور قواعد اجتماعی‌ در دین‌ عرضه‌ می‌کند، مطلب‌ را با بحث‌ از اعتبار قواعد اجتماعی‌ دین‌ و بیان‌ فهرست‌ مجملی‌ از آن‌ قواعد، به‌ پایان‌ می‌برد.
لازم‌ به‌ ذکر است‌ که‌ این‌ مقاله‌ بخشی‌ از یک‌ مقال‌ مفصل‌تر است‌ که‌ قسمتی‌ از آن‌ در اینجا آورده‌ شد.

ادامه نوشته

مدیریت پیامبر اکرم(ص) در جنگ احزاب

پژوهشى در مدیریت پیامبر اکرم(ص) در غزوه احزاب /  علی‌محمد ولوى

زندگى رسول گرامى اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع) سرشار از نکاتى است که اگر با نگاهى نو به آن توجه شود، بسیارى از خط مشى ها و سیاست هاى اصولى در حوزه هاى مختلف علمى، معرفتى، اجتماعى، سیاسى، دفاعى و... شناسایى خواهد شد. بررسى دقیق و همه جانبه ابعاد مختلف زندگى این بزرگان، مخصوصا با شیوه هاى جدید و بابهره گیرى از آخرین دستاوردهاى علمى، از ضرورت هاى جوامع اسلامى است.

یکى از حساس ترین و سرنوشت سازترین حوادث صدر اسلام، غزوه احزاب است. مورخان، این غزوه را بیشتر از آن جهت با اهمیت مى دانند که آخرین صحنه تهاجم دشمن به نیروهاى اسلام و نقطه اوج اقدامات دفاعى مسلمین بود. اما آن چه کمتر در منابع تاریخى مورد توجه قرار گرفته، مدیریت این حادثه سرنوشت ساز و مهم است.

ادامه نوشته

ویژگی های عمومی مدیریت از دیدگاه اسلام

علی اصغر صرفه جو  

چکیده:
مدیریت به صورت کلی از دشوارترین و در عین حال از ظریف ترین کارهای انسانی است که برای خود ویژگی هایی دارد. چه بسا فقدان یکی از این خصوصیات ، مایه رکود کار و نابسامانی اوضاع قلمرو مدیریت می شود. افراد ناوارد، مدیریت را کاری ساده تلقی می کنند و تصور می کنند تنها داشتن مدرک مدیریت برای مصدر کار شدن کافی است و در چشم انداز این گروه ، مدیران لایق بر سر هر کوی و برزن ، به فراوانی پیدا می شوند. در صورتی که از نظر کارشناسان مسائل مدیریت ، واقعیت به گونه ای دیگر است. مدیر شایسته و کارساز کمتر از آن است که تصور می شود و راز آن این است که بخشی از ویژگی های مدیریت ، موهبتی است که باید آفرینش در نهاد انسان به ودیعت بگذارد و هرگز با آموزش و دوره دیدن و درس خواندن ، قابل تحصیل نیست. ما در مجموعه یادداشت هایی درباره شرایط عمومی مدیریت سخن می گوییم و از شرایط مدیریت های صنفی چون مدیریت بیمارستان ، مدیریت ارتش ، سخن به میان نمی آوریم و تا آنجا که امکان دارد به گزیده گویی می پردازیم و اعتراف می کنیم که در این نوشتار بخشی از شرایط لازم را متذکر شده ایم.
کلمات کلیدی:  ویژگی های عمومی مدیریت از دیدگاه اسلام

ادامه نوشته

تصمیم گیری حکیمانه

مقدمه:
 آدمی در لحظه لحظه زندگی خود در حال انتخاب و تصمیم گیری است و تمامی تصمیم گیری های او یکسان نیستن .برخی به سادگی صورت گرفته و در صورت خطا بودن تاثیر زیادی در زندگی او و نخوهد داشت و برخی دیگر چنین نیست بلکه مقداری پیچیده بوده و موفقیت یا شکست او و دیگران را در پی خواهد داشت . بی گمان اگر انسان های برجسته .موفق سرفراز تاریخ بشر را به نظاره بنشینیم خوایم دید که آنان با دیگران تفاوت هایی داشته اند که از جمله آنها این است که به واقعیت های بر ساخته دیگران بسنده نکرده و دل نبسته اند بلکه مردانه  کوشیده اند تا دیده ای بیابند و سببها را از بیخ  وبن بر کنده و به مسبب السباب برسند.
دیباچه:
امروزه در مدیریت رایج ترین امری  که هر مدیر همه روزه با آن روبراست امر تصمیم گیری است به یک معنی جوهر مدیریت را تصمیم گیری می دانند.
اساسی ترین عاملی که بر تصمیمات فرد اثر می گذارد باورهای وی و سپس شرایط محیطی خاص مساله و موضوع مورد مورد بررسی است.

ادامه نوشته

«فقه» تئوری جامع مدیریت انسان و اجتماع

دین مبین اسلام، دینی جامع و حاوی معارف عمیق و قوانینی دقیق است که دردو عرصه نظر وعمل، ازسوی خداوند سبحان بر پیامبر(ص) برای هدایت بشر نازل شده است ومعارفی را در بردارد که پاسخگوی نیازهای حقیقی بشر دردو حوزه افکار ورفتارهای فردی و حوزه سیاستگذاریها وعملکردهای اجتماعی و تمیز دهنده بین این نیازهای کاذب در آن دوعرصه مذکور است.
بی تردید یکی ازعناصری که اسلام برای پاسخگویی به این نیازها درنظرگرفته، «مصلحت» است که درگشایش اجتهادی پویا برای گشودن گره های اجتماعی درابعاد گوناگون آن، براساس موازین استنباط، اهمیت وجایگاه ویژه ای دارد.
اهمیت «مصلحت» درچاره اندیشی برای حل معضلات اجتماعی بشردرحکومت دینی دو چندان است، زیرا حکومت اسلامی، مسؤول پاسخگویی به نیازهای زمان و مکان است. نظام مقدس اسلامی برآن است تا همه قوانین آن پشتوانه دینی ومستندی از کتاب وسنت داشته باشد تا جامعه را به سوی کمال هدایت نماید وبدین وسیله، رضایت خالق را جلب کند.

ادامه نوشته

آشنايي با برنامه ريزي فرهنگي

عرصه ی فرهنگ به دلیل سر وکار داشتن با نگرش ها و ارزشهای گوناگون و در نتیجه عدم قطعیت در پیش بینی ها و دیدگاه، رویکرد خاصی را برای  برنامه ریزی می طلبد که برنامه ریزی فرهنگی نامیده میشود تبیین رویکرد های خاص برنامه ریزی در عرصه فرهنگی، موضوع اصلی این کتاب را تشکیل می دهد.
از آنجا که برنامه ریزی فرهنگی در سازمان های مردم نهاد و تشکلهای محلات با برنامه ریزی فرهنگی در سازمان ها و نهادهای توسعه یافته ی فرهنگی متفاوت است، در این نوشتار سعی شده با نگاهی ویژه به این سازمان ها و تشکل ها روایت خاصی از برنامه ریزی فرهنگی ارائه گردد تا از کاربردی مناسب برخوردار باشد. دستیابی به شیوه ی مطلوب برنامه ریزی فرهنگی روند مستمری است که  این گونه تلاش ها آغازی برای آن به شمارمی آید. همچنین موفقیت در این عرصه جز با دریافت دیدگاه ها و تجارب دست اندرکاران عرصه ی فرهنگ به ویژه فعالان تشکل ها و سازمان های مردم نهاد میسر نخواهد بود.

ادامه نوشته

رفتار سازمانی با رویکرد اسلامی

رویکرد اسلامی به مبانی رفتار گروه
1. مقدمه:
گروه ها اجزای بنیادی نظام حیات اجتماعی هستند اما تنوع آنها موجب می شود که نتوان به طور کامل درکشان کرد . زندگی همه ما در احاطه گروهاست ، گروه بر رفتار اعضاء تاثیر می گذارد بایسته است که مدیر برای پیش بینی و توجیه نقشها و هنجار های افراد در گروه ،گروه را بشناسد و مولفه های مهم آن را ارزیابی کند .
2.    تعریف گروه و ویژگی آن :
تعریف گروه رسمی عبارت است از :
اجتماع دو یا چند نفر که برای دستیابی به یک هدف مشترک فعالیت می کنند با توجه به این تعریف گروه با تجمع افراد متفاوت است.در تعریف دیگر آمده است :
گروه،به دو یا چند نفر که به طور آزاد با هم در تعامل اند هنجار های جمعی دارند و در پی کسب هدفهای جمعی اند و هویت مشترکی دارند گفته میشود.

ادامه نوشته